شرعى است و چون قرآن بدان امر كرده ما واجب مىدانيم آنجا كه فرموده : تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً و نيز فرموده : تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعاً و . . . امّا اماميه و معتزله مىگويند : وجوب توبه عقلى و به حكم عقل است و دو دليل براى آن مىآورند : 1 - توبه موجب دفع ضرر است [ آن ضرر را عقاب بدانيم براى معتقدين و يا خوف از عقاب على المبنى ] و به حكم عقل دفع ضرر حتى اگر محتمل هم باشد [ تا چه رسد به مظنون و مقطوع ] واجب است پس توبه واجب است ، صغراى استدلال كه روشن است و كبراى آن هم در مباحث مقدماتى اين شرح ملاحظه فرموديد . 2 - مقتضاى مسلمانى و شرط ايمان اينست كه انسان زشت را زشت و نيكو را نيك بداند و از اعمال قبيحه نادم باشد و بلكه مقتضاى عقل هر عاقلى است كه از كارهاى مضر جدّا پشيمان باشد و عملا همچنين است . بحث سوّم : از چه گناهانى توبه كردن واجب است ؟ اختلافى است : 1 - گروهى مىگويند : از گناهان كبيره‌اى كه كبيره بودن آنها مسلم است و يا لا اقل مظنون است يعنى احتمال قوى مىدهيم كه كبيره باشند بايد توبه كرد ولى از گناهان صغيره‌اى كه صغيره بود نشان مسلم شده توبه واجب نيست . 2 - گروهى مىگويند : تنها از گناهانى كه توبه نكرده‌ايم توبه كردن واجب است امّا از معاصى قبلى كه قبلا توبه كرده‌ايم دوباره واجب نيست . 3 - گروهى بر آنند كه توبه كردن از هر گناهى چه صغيره و يا كبيره واجب است و نيز توبه از اخلال به واجبات هم واجب است مطلقا يعنى چه قبلا از اين امور توبه كرده باشد يا خير .